Co to jest WIBOR?

WIBOR czyli Warsaw Interbank Offered Rate jest wskaźnikiem, który określa wysokość oprocentowania transakcji pożyczek udzielanych na polskim rynku przez bankom przez banki. Ale zwykle stawka ta ma też wpływ na wysokość oprocentowania innych pożyczek i kredytów udzielanych przez banki w Polsce podmiotom trzecim w tym konsumentom. Standardowo na wysokość oprocentowania składają się: marża banku, która co do zasady jest stała, i właśnie stawka WIBOR. Już na starcie oznacza to więc, że banki co do zasady są gotowe udzielać sobie nawzajem pożyczek na znacznie korzystniejszych warunkach – uwzględniających jedynie WIBOR – niż np. klientom detalicznym, którzy za korzystanie z pożyczonego od banku kapitału muszą płacić odsetki równe sumie WIBORu i narzuconej w umowie marży banku. Zgodnie z powszechnie dostępnymi danymi kredytu oprocentowane zmienną stopą procentową uwzględniającą stopę referencyjną WIBOR to obecnie około

Jak ustalany jest WIBOR?

Zasady ustalania WIBORu były różne w zależności od okresu o jakim mówimy. Przed 2016 rokiem brak było zharmonizowanych regulacji Unijnych dotyczących zasad ustalania stawek takich jak WIBOR w poszczególnych Państwach członkowskich. Dochodziło wówczas do poważnych przypadków manipulacji stawkami tego rodzaju – w szczególności takimi jak LIBOR i EURIBOR ale porównując ich poziomy do WIBOR to z całą pewnością również jego. Po wprowadzeniu w 2016 roku rozporządzenia Parlamentu Europejskiego nr 2016/1011 zasady ustalania tych stawek na terenie całej Unii Europejskiej zostały ustalone. Zgodnie z tym rozporządzeniem stawki typu IBOR powinny być ustalane na podstawie transakcji między bankami, tymczasem WIBOR, z uwagi na zbyt małą liczbę takich transakcji na polskim rynku, ustalany jest na podstawie deklaratywny kwotowań czyli mówiąc po ludzku często arbitralnych propozycji składanych przez 16 największych banków w Polsce.

Czy zmienne oprocentowanie kredytu uwzględniające stawkę referencyjną WIBOR jest zgodne z prawem?

Zmienne oprocentowanie oparte na stopach referencyjnych IBOR od wielu lat budziło kontrowersję na europejskich rynkach kredytowych. W preambule do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego nr 2016/1011, które miało ujednolicić zasady ustalania tych stawek m. in. w celu zwiększenia poziomu ochrony konsumentów mowa jest wprost o „poważne przypadki manipulacji wskaźnikami referencyjnymi stóp procentowych takimi jak LIBOR i EURIBOR”. Ostatnimi czasy specjaliści coraz częściej wskazują, też że pomimo wprowadzenia rozporządzenia w zakresie sposobu ustalania WIBOR w dalszym ciągu istnieją poważne mankamenty merytoryczne. Porównując wysokość stawek WIBOR przy jednoczesnym wzięciu pod uwagę niedostatecznej ilości danych wejściowych uwzględnianych przy ich ustalaniu jako zasadny może jawić się zarzut, że stawka ta jest zawyżona i w istocie stanowi ukrytą marżę banku. W przypadku tak poważnych zarzutów można zasadnie zadać pytanie czy kredyty oparte o stopę referencyjną WIBOR nie powinny podzielić w sądach losu kredytów walutowych.

Co o zmiennych stopach procentowych mówi Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej?

Chociaż zmienne oprocentowanie kredytów oparte o stopę referencyjną WIBOR nie trafiło jeszcze na wokandę Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej to warto w tym kontekście wspomnieć chociażby dwa postanowienia Trybunału z listopada 2021 roku, dotyczące zmiennych stóp procentowych podobnego rodzaju stosowanych przez banki hiszpańskie (sprawy C-655/20 i C-79/21). W obu tych orzeczeniach Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał, że konsument powinien bądź to na podstawie przekazanych mu przez bank informacji bądź to w oparciu o powszechnie i łatwo dostępne dane był on w stanie zrozumieć konkretne działanie metody obliczania wskaźnika referencyjnego i w ten sposób ocenić potencjalne istotne konsekwencje finansowe takich klauzuli dla swoich zobowiązań kredytowych. Pomijając już samą kwestię, że w obrocie polskie banki w ogóle nie przedstawiają swoim klientom takich danych, to dodatkowo mając na uwadze poważne zastrzeżenia merytoryczne zarówno co do samej metodologii ustalania WIBORu jak i w konsekwencji co do jego wysokości uznać należy, że w świetle tych orzeczeń zmienne oprocentowanie przy zastosowaniu stopy referencyjnej WIBOR jawi się jako niespełniające kryteriów ochrony konsumenta ustalonych w dyrektywie Rady 93/11/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz wymogu przejrzystości w kontekście kredytu hipotecznego.

Co może dać zaskarżenie WIBORu do sądu?

Przyjmując, że wniosku wysnute przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stosować się będzie odpowiednio do kredytów oprocentowanych zmiennie z uwzględnieniem wskaźnika referencyjnego WIBOR wówczas sąd uznając nieuczciwość a w konsekwencji nieważność klauzuli umownej zawierającej odesłanie do WIBOR według wyboru konsumenta bądź to unieważni taką umowę w całości bądź też zastąpi ją wskaźnikiem ustawowym, np. stopą depozytową NBP lub stopą inflacji.
W pierwszym przypadku mamy więc sytuację analogiczną jak przy unieważnieniu kredytów walutowych czyli konsument zwraca bankowi jedynie otrzymany kapitał a bank zwraca klientowi wpłaty, które od niego otrzymał. W drugim przypadku dochodzi do znacznego obniżenia oprocentowania kredytu poprzez zastąpienie zawyżonej stawki WIBOR korzystniejszą stawką ustawową, przy czym zastąpienie tej stawki procentowej powinno nastąpić – zgodnie z orzeczeniami Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – ze skutkiem od daty zawarcia umowy, a więc za cały okres spłaty kredytu przy zastosowaniu nieuczciwego WIBORu klientom należeć się będzie zwrot nadpłaconej części rat odsetkowych z możliwością według własnego wyboru przeznaczenia go na częściową wcześniejszą spłatę pozostałego salda kredytu lub też do żądania jego zwrotu przez bank w gotówce. Oczywiście nie można wykluczyć, że w przypadku ukształtowania się korzystnego dla konsumentów polskiego orzecznictwa w tym zakresie sądy wypracują dla wariantu drugiego jakiś krajowy odpowiednik polegający np. na całkowitym wyeliminowaniu z umowy nieuczciwego wskaźnika referencyjnego i pozostawienia oprocentowania opartego wyłącznie na marży banku.

Dlaczego w ogóle WIBOR ma być zawyżony?

Podstawowym zarzutem stawianym stawce referencyjnej WIBOR jest niedostatecznie duża ilość rzeczywiście przeprowadzanych transakcji międzybankowych, w oparciu o które jest on ustalany. W prawdzie KNF z jednej strony wskazuje, że fakt ten nie oznacza jeszcze, iż WIBOR jest niezgodny z prawem unijnym ale z drugiej strony w umowach konsumenckich rekomenduje bankom odchodzenie od jego stosowania na rzecz oprocentowania stałego. Już sam ten brak konsekwencji w stanowisku KNF jest wyraźnym symptomem, że z WIBORem w umowach konsumenckich musi być coś nie tak. Jeśli uwzględnimy, że umowy o kredyty konsumenckie oparte o wskaźnik referencyjny WIBOR stanowią około 60% wszystkich udzielonych kredytów konsumenckich z całą pewnością przestanie nas dziwić zachowawcza postawa KNF. Tymczasem eksperci bardziej wobec WIBOR krytyczni wskazują, że jest on nieuczciwy z tego względu, że w umowach kredytu ma rekompensować bankom koszty pozyskania kapitału na udzielenie tych kredytów. Tymczasem, rzeczywiście ponoszone przez banki w związku z tym koszty są zdecydowanie niższe niż mógłby wskazywać na to WIBOR ponieważ nie pochodzą z pożyczek międzybankowych, których oprocentowanie w teorii on obrazuje, ale z depozytów klientów, których oprocentowanie w niektórych okresach czasu jest nawet siedmiokrotnie niższe od WIBORu. W konsekwencji zdaniem części ekspertów w umowach konsumenckich WIBOR stał się faktycznie dodatkową ukrytą marżą. W dodatku marżą o sposobie ustalania, której klient banku w ogóle nie jest informowany i w związku z tym z całą pewnością nie może ocenić potencjalnych konsekwencji finansowych jakie zastosowanie WIBOR ma dla ich zobowiązań kredytowych.

WIBOR WIBORowi nierówny

Warto w tym miejscu nadmienić, że istnieją różne wskaźniki referencyjne WIBOR tj. WIBOR 1M, 3M i 6M oznaczające liczbę miesięcy po których następuje zmiana stopy oprocentowania kredytu hipotecznego. Większość banków stosuje WIBOR 3M ale szacuje się, że liczbowo najwięcej kredytów korzysta ze stawki WIBOR 6M, która nie dość że jest ze wszystkich WIBORów najwyższa to jeszcze ustalana jest w oparciu o najmniejszą liczbę transakcji międzybankowych i w dodatku najczęściej takich transakcji w ogóle nie ma a wówczas ich wartość zastępowana jest szacunkami banków. Reasumując nie sposób uniknąć wrażenia, że im wyższy WIBOR tym większa arbitralność jego ustalania a tym samy szersze pole do nadużyć. Jest to z pewnością argument, który należy podnieść zwracając się do sądu z pytaniem czy oprocentowanie kredytu konsumenckiego oprocentowaniem zmiennym według stawki WIBOR to na pewno uczciwe rozwiązanie? Odpowiedź zdaje się tym bardziej wątpliwa im częściej słyszy się głosy, również z KNF, o potrzebie odejścia od WIBOR w przypadku kredytów konsumenckich.

Bank przysłał mi aneks do umowy na wypadek likwidacji wskaźnika WIBOR, czy mam go podpisać?

Crème de la crème dyskusji o dopuszczalności stosowania stawki WIBOR w umowach konsumenckich jest fakt, że coraz więcej banków proponuje swoim klientom posiadającym kredyty oprocentowane przy użyciu tego wskaźnika referencyjnego zawarcie aneksów awaryjnych regulujących treść umowy kredytowej na wypadek zaprzestania publikowania wskaźnika WIBOR. Mogłoby się tak stać w przypadku gdyby KNF w końcu oficjalnie przyznał, że WIBOR nie oddaje realiów gospodarczych czyli nie odzwierciedla rzeczywistych kosztów pozyskania przez banki kapitału na sfinansowanie akcji kredytowej. Już teraz wskazuje się, że po pierwsze aneksy te sformułowane są w sposób zawiły i tym samym niezrozumiały nawet dla dobrze poinformowanego konsumenta a ponadto, że niejednokrotnie zawierają błędy metodologiczne, które przesądzają o ich sprzeczności z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego nr 2016/1011. W tej sytuacji zalecamy pamiętać, że podpisanie jakiegokolwiek aneksu to akt woli a nie obowiązek klienta i jeśli są jakiekolwiek wątpliwości co do zasadności i prawidłowości przygotowanych aneksów to można po prostu ich nie podpisywać.

+48 606 328 456
Czujesz się pokrzywdzony? Antybankster ci pomoże!